Κατάθλιψη: Συμπτώματα, Αιτίες και Πώς Μπορεί να Αντιμετωπιστεί

Υπάρχουν περίοδοι που απλώς δεν είμαστε καλά. Μπορεί να έχουμε μια δύσκολη εβδομάδα, να είμαστε κουρασμένοι, να έχουμε απογοητευτεί από κάτι ή να περνάμε μια δύσκολη φάση. Αλλά τι γίνεται όταν αυτό δεν περνάει; Όταν το «δεν έχω διάθεση» γίνεται καθημερινότητα; Όταν πράγματα που παλιότερα μας έδιναν χαρά δεν μας ενδιαφέρουν πια;

Όταν σηκωνόμαστε από το κρεβάτι και νιώθουμε ότι ακόμη και τα πιο απλά πράγματα απαιτούν τεράστια προσπάθεια; Ίσως τότε να μην μιλάμε απλώς για μια περίοδο στεναχώριας.

Η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, τη σκέψη, τον ύπνο, την ενέργεια, την αυτοεκτίμηση, τις σχέσεις και την καθημερινότητά μας. Δεν είναι όμως απλώς «λύπη» και δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι αδύναμος ή ότι «δεν προσπαθεί αρκετά».

Πώς καταλαβαίνω ότι έχω κατάθλιψη;

Αυτή είναι ίσως μία από τις πιο συχνές ερωτήσεις και η απάντηση δεν βρίσκεται σε ένα μόνο σύμπτωμα. Η κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί με διαφορετικούς τρόπους και δεν βιώνουν όλοι οι άνθρωποι ακριβώς τα ίδια πράγματα. Συχνά όμως υπάρχει μια επίμονη αλλαγή στη διάθεση ή μια απώλεια ενδιαφέροντος και ευχαρίστησης που διαρκεί και αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινή ζωή.

Μπορεί να αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε κάποια από τα παρακάτω:

• νιώθεις συνεχώς θλίψη ή ένα «βάρος» μέσα σου

• δεν έχεις διάθεση να κάνεις πράγματα που παλιότερα απολάμβανες

• αισθάνεσαι ότι τίποτα δεν σε ευχαριστεί

• έχεις πολύ χαμηλή ενέργεια

• δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς

• νιώθεις ενοχές ή ότι δεν είσαι αρκετός/ή/ό

• έχει μειωθεί η αυτοπεποίθησή σου

• κοιμάσαι πολύ ή δυσκολεύεσαι να κοιμηθείς

• έχει αλλάξει η όρεξή σου

• νιώθεις απαισιοδοξία για το μέλλον

• απομακρύνεσαι από τους ανθρώπους

• ακόμη και απλές καθημερινές υποχρεώσεις μοιάζουν βουνό
  

Κατάθλιψη ή απλώς στεναχώρια;

Όλοι θα στεναχωρηθούμε, θα απογοητευτούμε, θα χάσουμε ανθρώπους, θα αποτύχουμε σε κάτι, θα χωρίσουμε, θα αγχωθούμε για τη δουλειά ή θα περάσουμε μια δύσκολη περίοδο. Η στεναχώρια είναι μέρος της ζωής. Η κατάθλιψη όμως είναι κάτι περισσότερο από μια δύσκολη μέρα ή μια φυσιολογική αντίδραση σε ένα δυσάρεστο γεγονός. Αυτό που έχει σημασία είναι η διάρκεια, η ένταση και το πόσο επηρεάζεται η καθημερινότητά μας. Αν για εβδομάδες νιώθεις ότι έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο βλέπεις τον εαυτό σου, τους άλλους και τη ζωή σου, αξίζει να μην το αγνοήσεις.

«Δεν είμαι λυπημένος, απλώς δεν νιώθω τίποτα»

Η κατάθλιψη δεν μοιάζει πάντα με κλάμα. Κάποιες φορές μοιάζει περισσότερο με συναισθηματικό μούδιασμα. Ξυπνάς, πηγαίνεις στη δουλειά, μιλάς με ανθρώπους, κάνεις όσα πρέπει να κάνεις, αλλά μέσα σου αισθάνεσαι άδειος/α/ο. Μπορεί να σκέφτεσαι: «Δεν έχω λόγο να είμαι έτσι. Όλα είναι καλά στη ζωή μου.» Κι όμως, δεν νιώθεις καλά.

Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα μπερδεμένο, γιατί εξωτερικά μπορεί να φαίνεσαι απολύτως λειτουργικός/ή/ό ενώ εσωτερικά δυσκολεύεσαι πολύ.

Κατάθλιψη και άγχος: Μπορούν να συνυπάρχουν;

Ναι. Η κατάθλιψη και το άγχος δεν είναι απαραίτητα δύο εντελώς ξεχωριστές εμπειρίες.

Ένα άτομο μπορεί να νιώθει ταυτόχρονα:

• έντονη ανησυχία

• αρνητικές σκέψεις

• φόβο για το μέλλον

• σωματική ένταση

• εξάντληση

• έλλειψη κινήτρου

• απελπισία
  

Μερικές φορές το άγχος προηγείται και σταδιακά οδηγεί σε εξάντληση. Άλλες φορές η καταθλιπτική διάθεση φέρνει μαζί της περισσότερο φόβο, ανασφάλεια και ανησυχία.

Γι' αυτό έχει σημασία να μην προσπαθούμε να βάλουμε μόνοι μας μια ταμπέλα σε αυτό που βιώνουμε, αλλά να εξετάζουμε συνολικά τι συμβαίνει.

Η κατάθλιψη μπορεί να φαίνεται και στο σώμα

Δεν είναι όλα «στο μυαλό». Η ψυχική μας κατάσταση μπορεί να επηρεάσει και το σώμα.

Η κατάθλιψη μπορεί να συνοδεύεται από:

• έντονη κόπωση

• αλλαγές στον ύπνο

• αλλαγές στην όρεξη ή το βάρος

• μειωμένη ενέργεια

• δυσκολία συγκέντρωσης

• σωματική βαρύτητα ή αίσθηση ότι όλα απαιτούν περισσότερη προσπάθεια

  
  

Μερικές φορές το πρώτο πράγμα που παρατηρούμε δεν είναι καν η στεναχώρια. Είναι το σώμα.

Γιατί εμφανίζεται η κατάθλιψη;

Δεν υπάρχει πάντα μία συγκεκριμένη αιτία. Η κατάθλιψη μπορεί να συνδέεται με έναν συνδυασμό παραγόντων, ψυχολογικών, βιολογικών και κοινωνικών. Μια μεγάλη απώλεια, μια δύσκολη σχέση, παρατεταμένο στρες, προβλήματα στη δουλειά, απομόνωση, τραυματικές εμπειρίες ή άλλες σημαντικές αλλαγές στη ζωή μπορεί να λειτουργήσουν επιβαρυντικά. Και κάποιες φορές δεν υπάρχει μια προφανής εξήγηση. Αυτό μπορεί να κάνει τον άνθρωπο να αισθάνεται ακόμη περισσότερες ενοχές: «Αφού δεν μου λείπει τίποτα, γιατί νιώθω έτσι;» Όμως το ότι δεν μπορείς να βρεις μια ξεκάθαρη αιτία δεν σημαίνει ότι αυτό που βιώνεις δεν είναι πραγματικό.

Πότε χρειάζομαι ψυχολόγο για την κατάθλιψη;

Δεν χρειάζεται να περιμένεις μέχρι να φτάσεις στο σημείο να μην μπορείς να λειτουργήσεις.

Μπορείς να ζητήσεις βοήθεια όταν παρατηρείς ότι:

• η διάθεσή σου έχει αλλάξει για αρκετό διάστημα

• έχεις χάσει το ενδιαφέρον σου για τη ζωή και τις δραστηριότητές σου

• δυσκολεύεσαι να ανταποκριθείς στη δουλειά ή στις υποχρεώσεις σου

• απομακρύνεσαι από ανθρώπους

• αισθάνεσαι ότι δεν μπορείς να βγεις μόνος/η/ο από αυτό

• οι αρνητικές σκέψεις επαναλαμβάνονται καθημερινά

• η αυτοεκτίμησή σου έχει πέσει σημαντικά

  
  

Το να μιλήσεις με έναν ψυχολόγο για την κατάθλιψη δεν σημαίνει ότι κάτι πάει πολύ στραβά.

Σημαίνει ότι αποφασίζεις να μην το κουβαλήσεις μόνος/μόνη/μόνο.

Πώς αντιμετωπίζεται η κατάθλιψη;

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και τις ανάγκες κάθε ανθρώπου. Η ψυχοθεραπεία αποτελεί αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή για την κατάθλιψη. Μεταξύ των ψυχολογικών θεραπειών που χρησιμοποιούνται είναι και η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT).

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο να κατανοήσει καλύτερα:

• τις σκέψεις που τον επιβαρύνουν

• τα συναισθήματά του

• τις συμπεριφορές που διατηρούν έναν δύσκολο κύκλο

• τις σχέσεις του

• τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τις δυσκολίες

  
  

Πρόκειται για μια διαδικασία στην οποία μπορείς να αρχίσεις να καταλαβαίνεις τι σου συμβαίνει και να δουλέψεις σταδιακά πάνω σε αυτό.

Τι μπορώ να κάνω παράλληλα;

Η ψυχοθεραπεία δεν σημαίνει ότι η καθημερινότητα δεν έχει σημασία. Μικρά, σταθερά βήματα μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά.

• Προσπάθησε να διατηρείς μια σταθερή ρουτίνα

• Κράτησε επαφή με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι

• Βγες για λίγο από το σπίτι ακόμη κι όταν δεν έχεις διάθεση

• Βάλε λίγη κίνηση στην ημέρα σου

• Φρόντισε όσο μπορείς τον ύπνο και τα γεύματά σου

• Μίλησε σε κάποιον για αυτό που βιώνεις

• Μην περιμένεις να έχεις «διάθεση» για να κάνεις το πρώτο μικρό βήμα

  
  

Η απομόνωση συχνά κάνει την κατάσταση πιο δύσκολη. Η σύνδεση, η υποστήριξη και η επαγγελματική βοήθεια μπορούν να γίνουν σημαντικά στηρίγματα.

«Θέλω βοήθεια αλλά δεν ξέρω από πού να ξεκινήσω»

Είναι απολύτως κατανοητό. Μπορεί να έχεις σκεφτεί πολλές φορές να μιλήσεις σε κάποιον ψυχολόγο και κάθε φορά να το αναβάλλεις. Ίσως επειδή φοβάσαι ότι θα κριθείς ή επειδή δεν ξέρεις τι θα πεις. Ίσως επειδή λες στον εαυτό σου ότι υπάρχουν άνθρωποι που αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρότερα προβλήματα. Δεν χρειάζεται να περιμένεις να γίνουν όλα χειρότερα για να ζητήσεις υποστήριξη. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να γίνει ένας ασφαλής χώρος για να σταματήσεις για λίγο, να δεις τι συμβαίνει μέσα σου και να αρχίσεις να το επεξεργάζεσαι με έναν διαφορετικό τρόπο.

Αν αισθάνεσαι ότι η θλίψη, η απώλεια ενδιαφέροντος, η εξάντληση ή οι αρνητικές σκέψεις έχουν αρχίσει να επηρεάζουν τη ζωή σου, μπορείς να επικοινωνήσεις για μια πρώτη συζήτηση σχετικά με το τι σε απασχολεί και αν η ψυχοθεραπεία είναι κατάλληλη για εσένα.

Δεν χρειάζεται να ξέρεις ακριβώς τι να πεις. Μπορείς απλώς να ξεκινήσεις λέγοντας τι σε δυσκολεύει αυτή την περίοδο. Κλείσε μια συνεδρία

Το συγκεκριμένο άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν μπορεί να αντικαταστήσει αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού ή αισθάνεσαι ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος επικοινώνησε άμεσα με το 1018 (Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία) ή το 10306 (Τηλεφωνική Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης). Η κατάθλιψη μπορεί να συνδέεται με σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας και σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται άμεση υποστήριξη.